Ters sözlük

Tanımlarda ve tanık çevirilerinde geçenler

Bu maddelerde “can” karşılık olarak değil, açıklamada ya da tanıkların Türkçe çevirisinde geçer.

• adaḳsız sıfat Uygurayaksız canlı ayağı olmayan yaratık çok ayaklılar ayaksızlar iki ayaklılar ve dört ayaklılar arasında…
• adan sıfat Uygur2. anlam: türlü türlü başka başka o zamanki canlıların türlü türlü çirkin işlerini…
• adırtsız sıfat Uygurfarksız ayrım gözetmeyen eşit bütün canlıları ayrım gözetmeyen bir gönülle iyilikle düşünür bütün insanlara eşit…
• aḫır zarf Karahanlısonunda nihayet en sonunda yürüyüp soluk alan her canlı sonunda ölecek kaygı geçince sonunda sevinç gelir seni kim yiyorsa sonunda sen de onun etini…
• ajun isim UygurKarahanlı3. anlam: varoluş alanı beş varoluş alanındaki canlılar beş varoluş alanında dört doğum türünde…
• akḳy Uygurokunuşu kuşkulu tek tanık acılı canlıları acılarından kurtarmak için acı çetin’ anlamında bir sıfat olsa gerek…
• aḳı sıfat UygurKarahanlı…açık hayalı merhametli cömert eli açık çok cömert ol cömert canlılar azdır cömert gönül…
• aldın isim Uyguralt aşağı yukarıdan aşağıya canlılar yukarıda bhavāgra’dan aşağıda aviş cehennemine dek üsttekini ve alttakini…
• alḳu sıfat Uygurbütün hep her bütün canlılar bütün tutkular bütün işleri başarır…
• anazı Uygur…klı anlamı kesinleşmeyen söz umutsuz beş varoluş alanındaki canlıları…
• aranz Uygurtek tanıklı anlamı kesinleşmeyen söz umutsuz canlıları altı hece ile kurtarır…
• asanki isim Uygur… ikinci sayısız çağın başı on beş asamkhya nayuta sayısınca canlı…
• asıġ isim UygurKarahanlı…azanç yarar ve fayda öğretiye sürekli yarar sağlamış olalım canlılara fayda sağlaması yararı var iyidir…
• asıġlıġ sıfat UygurKarahanlı…rlı köle oğuldan yakındır bilgi gibi yararlı ne var yararlı canlılar…
• atış isim Uyguratışma çekişme sövüşüp atışan savaşıp canlıları öldürenler…
• avantlıg sıfat Uygursebepli gerekli koşulları olan koşulları hazır canlılara yarar sağlamak için sebebiyle ve nedeniyle…
• ayaġ isim OrhonUygurKarahanlı2. anlam: … saygıdeğer soylu maitreya bodisatva saygı ve hürmete layık canlılar…
• ayaġsız sıfat Uygursaygısız saygısızca hor görmek saygı ve hürmete layık canlıları saygısızca hor gördümse…
• ayançaŋ isim Uygursaygı derin hürmet çoğunlukla büyük saygı canlıların büyük saygı dolu gönüllerini saygılı bir gönülle eğilerek büyük saygı uyandırır soylu yumuşak s…
• ayine zarf Karahanlı…evirisinde biçiminde elbette muhakkak ki elbette meleklerin canlarını aldığı kimseler muhakkak ki tanrı’yı incitenler…
• ayıġ sıfat UygurKarahanlı2. anlam: kötülük iyiliğe çalışan canlılar az kötülüğe yönelen çok kötülüklerinde kötülükleri bastırdılar…
• ayınçlıg sıfat Uygur… korkuya düşmüş korkuyla karışık saygı duyan korku içindeki canlıların gönlünde korku ve saygı dolu iyi kök iyilik tohumu…
• ‘aziz sıfat Karahanlı2. anlam: … değerli değerlilere değer verendir her şeyden değerli olan canın değerlidir…
• azun isim Uygurvaroluş doğum yaşam bir canlının içinde doğduğu varlık biçimi ajun ile aynı sözcük doğumlar ve varoluşlar belirir yedi yaşam geçirip hayvan varlığın…
• aŋ’ilki sayı Uygur…kincisi ilk dize birincisi ses ikincisi addır önce buda’nın canı için ilk bir anda…
• aşçı isim UygurKarahanlı…sa temiz yemek verir boğazın tadını aşçı ve sakacı tutar bu canlılar önceden aşçı idiler…
• badġuluḳ sıfat Uygurbatılacak içine batılan sansara için bütün canlıların dalıp batacağı yer bütün kötü tutkular dalınıp batılacak yerdir…
• baġ isim OrhonUygurKarahanlı2. anlam: …araya bağlayan tutku bağı nirvananın bağlardan ayrı oluşunu canlıları bağlarından kurtarmak cinlere bağ olsun…
• baġlıġ sıfat UygurKarahanlı2. anlam: …soyundan pratyekabuddha soyundan olan türlü türlü soylardan canlılara…
• baġırsaḳ sıfat Karahanlı… sevgili elçiyi gönderdi iyi kişi halka şefkatli olur bütün canlılara şefkatli gönül yalnız kendini gözeten şefkatli değildir rabbiniz şefkatli sür…
• balıg sıfat UygurKarahanlı…eli cinlerle savaşıp yaralı bereli oldu yaralı bereli kanlı canlı yavrusunu yaralanıp dağa çekildi…
• bar isim OrhonUygurKarahanlı3. anlam: var olanın tümü kişinin elindeki her şey varını yoğunu ve canını feda etti elimdekine razı olup günümü geçirdim olanla yetin sözünün hepsini dök büt…
• barça zamir OrhonUygurKarahanlıhep hepsi bütün bütün yaratılmışlar muhtaçtır canlıların hepsini babalarımdır’ diye görüp bunların hepsi ezrua tanrının üzerine giyilip gönlündeki d…
• barımlıġ sıfat Uygur…in çoğunlukla ile zengin varlıklı tüccarlar zengin varlıklı canlılar az değildir zengin varlıklı mücevherli kentler zenginlikle varlıkla fazla zahm…
• başlıg sıfat OrhonUygurKarahanlı3. anlam: yaralı yaralı bereli yaralı bereli kanlı canlı yavrusunu yaralı bereli oldu…
• belgürtme isim Uygurgösterme belirtme budist buda’nın canlılar için gösterdiği görünüş bedeni ayrı ayrı görünüş bedenleri görünüş bedenleri gösterilen kenti ülkeyi görüp…
• bend isim Karahanlıfarsça bağ bent sahiplik bağı köşkler saraylar hep kalır bu can onları bağlı tutamaz bu benim bağımdır’ diyerek alıp tutarsın…
• beçel sıfat Uygursakat özürlü hasta dertli yaralı sakat canlılara acırsa…
• biliglig sıfat UygurKarahanlı2. anlam: …len tanrılar tanrısı buda bilgelik merdiveni kurdunuz bilge canlılar…
• birer sayı UygurKarahanlı3. anlam: bazı kimi bazı soydan canlılar var…