Derlem sözlüğü · ters sözlük
Ters sözlük
Türkçe bir anlam yazın; o anlamı karşılayan Eski Türkçe ve Karahanlı Türkçesi madde başlarını bulun. Dizin, sözlük tanımlarındaki karşılıklardan kurulur (4.105 Türkçe karşılık, 2.552 tanımlı madde); sözlük ilerledikçe kendiliğinden genişler.
23 Türkçe karşılık · 52 madde
yön 1
- buluŋ isim OrhonUygurKöşe, yön, taraf
yöntem 1
- al isim OrhonUygurKarahanlı3. anlam: çare, yol, yöntem; çare, beceri
yöneten 2
yönetim 1
- beglik isim OrhonUygurKarahanlıBeylik; hükümdarlık, yönetim
yönelmek 2
yönetici 2
yönetmek 3
yöneltmek 1
- evir- fiil Uygur4. anlam: dönüştürmek, yöneltmek
yönlendirmek 1
- erigle- fiil UygurÖğüt vermek, yüreklendirmek, yönlendirmek; hep ile
yönetilen halk 1
- ėl isim OrhonUygurKarahanlı2. anlam: ülke, devlet, hükümdarlık; yönetilen halk
yönelip tutunmak 1
- adḳan- fiil Uyguryönelip tutunmak, onu kavramak, algılamak
yönelme bildirir 1
- bar- fiil OrhonUygurKarahanlı3. anlam: Yardımcı fiil olarak sürme, yönelme bildirir
iş yöneten 1
- ayġuçı isim OrhonUygurKarahanlı2. anlam: Danışman, buyruk ileten; iş yöneten
soru yönelten 1
- çodakė isim Uyguritiraz eden, soru yönelten; itiraz sözleri, karşı sorular
bir yönetim unvanı 1
- çaŋşi isim UygurBir yönetim unvanı ; bağışlama dualarında kişi adıyla birlikte
başka yöne çevirmek 1
- ewür- fiil UygurKarahanlı2. anlam: Başka yöne çevirmek, döndürmek
doğu yönünün budası 1
- akşobi özel ad UygurDoğu yönünün Budası
dünyayı yöneten bey 1
- ajunçı isim KarahanlıCihan hükümdarı, dünyayı yöneten bey
hazırlanıp yönelmek 1
- an- fiil KarahanlıHazırlanıp yönelmek, yol almak
kuzey yönünün budası 1
- amogasiti özel ad UygurKuzey yönünün Budası
bilincin yöneldiği nesne 1
- adḳanġu isim UygurAlgının, bilincin yöneldiği nesne, bilgi konusu
saray kapısını yönetme görevi 1
- haciblıḳ isim KarahanlıHaciplik, saray kapısını yönetme görevi
dünyayı yöneten ideal hükümdar 1
- çaḳravart isim Uygurdünyayı yöneten ideal hükümdar, ‘tekerlek çeviren’ cihan hükümdarı; çoğu kez ya da ile
Tanımlarda ve tanık çevirilerinde geçenler
Bu maddelerde “yön” karşılık olarak değil, açıklamada ya da tanıkların Türkçe çevirisinde geçer.
- adiçit isim Uygur…bütün büyük topluluk kararlı bir gönül uyandırırsa budalığa yönelik yüce gönül uyandırıp yüce gönüllü…
- aġır sıfat OrhonUygurKarahanlı4. anlam: önemli büyük bu kadar ağır töreyi dört yöndeki…
- ‘alem isim Karahanlı…a bütün âlemi dilediği gibi yarattı âlemlerin rabbi dünyayı yöneten er…
- alḳu sıfat Uygur2. anlam: ad olarak hepsi hepsini hepsi tamamı her yönden…
- arıtı zarf Uygur…asla arhatlıktan asla düşmez düşmekten hiç korkmaz kurtuluş yönünü hiç anlamazlar öğretiye gözleri büsbütün açıldı…
- atsız sıfat OrhonKarahanlıadsız ünsüz erdemi yoksa adsız yaşlanır halkı yöneten er adsız olamaz adsıza ad verdim…
- ayıġ sıfat UygurKarahanlı2. anlam: kötülük iyiliğe çalışan canlılar az kötülüğe yönelen çok kötülüklerinde kötülükleri bastırdılar…
- bulun isim Karahanlı2. anlam: kb’de uyruk halk beyi iyi olursa halkı da iyi olur halkı yönetenlerin en iyisi…
- cavidanelıḳ isim Karahanlıebedîlik ölümsüzlük seni ölümsüzlük ağacına yönelteyim mi onlar için orada ebedîlik yurdu vardır…
- ere UygurKarahanlıanlamı kesinleşmeyen söz kb’de yön ya da geri dönüş bildirir görünür niçin yine geldin gereksiz sözü yine bırak at hükümdar odgurmış’ı sordu shor hi…
- et’öz isim UygurKarahanlı3. anlam: … budaların bodisatvaların beliriş bedeni avalokiteśvara her yönde beden görünüşü göstererek bedenini gösterecek nirvana bedenlisine dek öğreti bede…
- evvel sıfat Karahanlı…ların ilki olmakla emrolundum onlar ilk kez size saldırmaya yöneldiler…
- ḫacib isim Karahanlıhacip saray kapısını ve teşrifatı yöneten görevli kb’de küsemiş hükümdara yakın bir has hacip vardı hacip onu karşıladı başköşede yer verdi büyük ha…
- ḫan isim UygurKarahanlı…l dharmaruci adlı hükümdar iken upoṣadha kralın başında beş yöndeki ejderha kralları cihan hükümdarlarının töresi büyük buğra han’ın övgüsünü söyle…
- ilenç isim Karahanlı…n beğenmediği işi yaparsa bey sabredecekse kınamayı kendine yöneltmeli…
- ilgerü zarf OrhonUygurKarahanlıileri doğuya doğru yazıtlarda yön bildirir ileride doğuda gün doğusuna güneyde gün ortasına doğru amcam kağanla doğuda yaşıl ırmak şantung ovasına d…
- ille Karahanlı…olabilir güler yüz sıcak söz ve mal özgür insanlar bu üçüne yönelir…
- ir isim OrhonUygurKarahanlıbir yerin dağın bir yanı yamacı yönü kesinleşmiyor şu kögmen’in yanında şu ötüken’in yanında kışladım kb dünyanın yanı da kuzey yanı da aydınlandı m…
- çöke Uyguranlamı kesinleşmeyen söz u ıı darani talimatında yöntem uygulama yolu anlamı beklenir bu daraninin bir günlük yapılacak yolunu size anlatayım…
- aw- fiil Karahanlı…t alırsa toplar insanlar ona üşüşür hür insanlar bu üç şeye yönelir çevresini sarıp kuşatalım…
- awın- fiil Karahanlı2. anlam: …u dünyaya aldanma gönlümü verip bu dünyaya aldandım dünyayı yöneten oyuna dalarsa geçici mutluluğa kapılıp…
- bügüle- fiil Karahanlı…lgiyle ölçüp biçmek bilgece bu söze bilgiyi ulaştırsın ülke yöneticisi her gün bilgece öğüt verir…
- emit- fiil UygurKarahanlı…teseniz de birine büsbütün meyletmeyin düşman arşlara doğru yöneldi…
- fermanla- fiil Karahanlı…n alıkoyarlar halkına namazı emrederdi sonra göğü yaratmaya yöneldi buyurdu…
- ir- fiil UygurKarahanlı2. anlam: …tinlerde bıkıp yüz çevirmek bu kirli dünyadan bıkıp kirsize yönelmek için vasubandhu’yu bıkkınlıkla kınamak için eylem ve acı yüzünden usanılacak e…
Karşılıklar, derlem bağlamlarından yazılmış tanımlardan alınır (yazar: Claude, yapay zekâ; editör denetimi sürüyor). Aynı Türkçe karşılığı paylaşan sözcüklerin anlamları çoğunlukla ayrıntıda ayrılır; madde sayfasındaki tanıkları okuyun.