Derlem sözlüğü · ters sözlük
Ters sözlük
Türkçe bir anlam yazın; o anlamı karşılayan Eski Türkçe ve Karahanlı Türkçesi madde başlarını bulun. Dizin, sözlük tanımlarındaki karşılıklardan kurulur (4.105 Türkçe karşılık, 2.552 tanımlı madde); sözlük ilerledikçe kendiliğinden genişler.
40 Türkçe karşılık · 244 madde
baş 3
başka 4
başlı 1
- başlıg sıfat OrhonUygurKarahanlıBaşlı, başı olan
başkan 1
- baş isim OrhonUygurKarahanlı2. anlam: Baş olan, önder, başkan
başlık 1
- börk isim KarahanlıBörk, başlık
başsız 1
- başsız sıfat UygurKarahanlıBaşsız, başı olmayan
başkası 2
baştaki 1
- başdınḳı sıfat Uygurİlk, baştaki; önde gelen
başıboş 2
baş olan 2
başlamak 2
başlangıç 2
başlanmak 1
- agazlan- fiil UygurBaşlanmak
başı olan 1
- başlıg sıfat OrhonUygurKarahanlıBaşlı, başı olan
başka kişi 1
- adnaġu isim UygurKarahanlıBaşkası, başka kişi, el; karşıtı
başak burcu 1
- buġday isim KarahanlıBuğday; Başak burcu
başka başka 1
- adan sıfat Uygur2. anlam: türlü türlü, başka başka
başka türlü 1
- aḍınsıġ sıfat UygurKarahanlıBaşka türlü, farklı; olağandan ayrı, tuhaf
başkalaşmak 1
- aḍna- fiil KarahanlıBaşkalaşmak, değişmek
baştan başa 1
- bütrü zarf KarahanlıTümüyle, baştan başa
başarabilmek 1
- itü- fiil Karahanlıyapabilmek, başarabilmek, işi yoluna koyabilmek
başlangıçsız 2
başı olmayan 1
- başsız sıfat UygurKarahanlıBaşsız, başı olmayan
baş kaldırmak 1
- boyna- fiil KarahanlıKibirlenmek, baş kaldırmak; nazlanmak
başlık giymiş 1
- börklüg sıfat KarahanlıBörklü, başlık giymiş
başıboş kalır 1
- başsırar KarahanlıBaşıboş kalır, azar
başkalaştırmak 1
- aḍnat- fiil KarahanlıDeğiştirmek, başkalaştırmak; tahrif etmek
baştan çıkarma 1
- fitne isim KarahanlıFitne, karışıklık, baştan çıkarma
başlangıçtan beri 1
- ilki sıfat OrhonUygur2. anlam: önceden, eskiden, geçmişte; başlangıçtan beri
başta olmak üzere 2
başka yöne çevirmek 1
- ewür- fiil UygurKarahanlı2. anlam: Başka yöne çevirmek, döndürmek
başkasının canına kıymak 1
- adnaġu isim UygurKarahanlı2. anlam: başkasının canına kıymak
başlangıcı olmayan geçmiş 1
- ezel isim KarahanlıEzel, başlangıcı olmayan geçmiş; ezelî takdir
başını eğip saygı göstermek 1
- eŋid- fiil Uygureğilmek, başını eğip saygı göstermek; hep ile ikileme
başka küçük canlılarla sayılır 1
- çömeli isim UygurKüçük bir böcek adı ; başka küçük canlılarla sayılır
başlangıcı olmayan zamandan beri 1
- ilkisiz sıfat UygurBaşlangıçsız, ezelî; başlangıcı olmayan zamandan beri
en başta 2
- aŋ’başlayu zarf UygurEn başta, ilk olarak
- aşnu zarf UygurKarahanlı2. anlam: ilk olarak, en başta
dik başlı 1
- arḳuḳ sıfat OrhonKarahanlıİnatçı, huysuz, dik başlı
sâki başı 1
- iḍişçi isim KarahanlıSâki, saray içki görevlisi; sâki başı
-den başka 1
- adın sıfat OrhonUygurKarahanlı3. anlam: -den başka, -den gayrı
Tanımlarda ve tanık çevirilerinde geçenler
Bu maddelerde “baş” karşılık olarak değil, açıklamada ya da tanıkların Türkçe çevirisinde geçer.
- abiruş isim Uygurgüzel kokulu ağaç ya da tütsü adı sandal çintan ve başka kokulu ağaçlarla birlikte sayılır…
- abişıḳ isim Uygurbaşa kutsal su dökülerek yapılan kutsama ve makama geçirme töreni tigin prens unvanına kutsanmış tathāgata’nın başına kutsama yapılmış…
- adaġ Uygurtek tanıklı anlamı kesinleşmeyen söz bağlamda başka öteki’ ya da nesne’ anlamı düşünülebilir…
- aḍaḳ isim OrhonUygurKarahanlıayak tanrının ayaklarına başını koyarak eğilip eliyle ayağıyla tepeden ayak tırnağının ucuna dek buda’nın ayağına baş eğip…
- adġır isim OrhonUygurKarahanlı…e kısır kısrak kişnedi kimi at ve aygırlar üzerinde sorumlu baştır kutlu bir aygırım fal cümlesi…
- adġıraḳ isim Uygurtoynaklı bir yabani hayvan cehennem yaratıklarının başlarını sayan listede geyik dişi geyik dağ keçisi teke ve ceylanla birlikte anılır…
- ‘adil sıfat Karahanlıadaletli adil hükümdar kb’de bölüm başlıklarında adil hükümdarın niteliklerini anlatır adil olanın niteliğinin nasıl olduğunu anlatır…
- aġlaḳ sıfat UygurKarahanlı…ha bir ağacın dibinde oturmak isterdim yeri de ıssız yalnız başına kendilerini kurtarmak için…
- aġrıġ isim UygurKarahanlı2. anlam: uzuv adlarıyla baş ağrısı ağız ağrısı hastalığını…
- aġıçı isim UygurKarahanlı…kâtip ya da iş gören bu işe hazinedarın cimrisi daha iyidir baş hazinedar…
- aḫlam isim Karahanlıarapça tamlamada rüyalar karmakarışık rüyalar bir başkası da karışık rüyalardır bu rüyanın yorumu yoktur…
- aḳıza Orhonkırık bağlamda geçen anlamı kesinleşmeyen biçim boz ok başını akıtarak akın ederek’ anlamı düşünülebilir…
- al isim OrhonUygurKarahanlı3. anlam: abh çare yol yöntem budist çare beceri upāya ustaca çaresi başkalarına yarar sağlama çaresi…
- alḳu sıfat Uygurbütün hep her bütün canlılar bütün tutkular bütün işleri başarır…
- altunluġ sıfat Uygur…yapılmış altın çıngıraklar altın araba altın pariçatr ağacı baştan başa altından bir dağ gibi…
- amita özel ad Uygur…ta buda’nın ışığı her yeri gölgede bıraktı amitaaba buda’yı başının üstünde taşır…
- amraḳ sıfat Uygur2. anlam: …d olarak sevgili sevilen kişi birini sevdiğinden ayırdıysam başkasının sevgilisine göz dikmek…
- antada zarf Uygur3. anlam: ondan başka ondan ayrı onlardan başka arhatlar pratyekabuddhalar…
- ap bağlaç UygurKarahanlı… olurlar onda ne eğrilik ne çukur tümsek görürsün iyilikten başka bir şey istemedik…
- arḳar isim OrhonKarahanlı2. anlam: yer adı arkar başı…
- arslan isim UygurKarahanlıaslan aslanın başında köpek olursa aslan yavrusu kurt yavrusu alacaklı aslan borçlu sıçan…
- arzu isim Karahanlıarzu istek dilek dilek ve arzu başka ne dilek varsa tanrı destek olsun göz görmezse gönül arzulamaz…
- asanki isim Uygur…ğdan beri mükemmelliklerde çabalayarak ikinci sayısız çağın başı on beş asamkhya nayuta sayısınca canlı…
- asra isim OrhonUygurKarahanlı3. anlam: alçak aşağı alçak adını yücelttin başkalarının altına düşüp umudun altında pusuya yatmış ecel…
- astar Uygur…a manāstār ḥirzā günahımı bağışla günahımı bağışla’ duasını baştan sona okudum…
- at isim OrhonUygurKarahanlıad isim san ün söze tanrı’nın adıyla başladım iyi adıyla hayır dua bulur sen ölümsüz değilsin adın ölümsüzdür kuanşi im bodhisattvanın adını anarsa …
- atçı isim Karahanlı…yada su veren kişi yorumda ölüm olarak açıklanır merdivenin başında bir kişi bana su verir o su veren babalıları babasız bırakandır ölümdür…
- avarelıḳ isim Karahanlıkuran çevirisinde sürgün yurdundan edilip başıboş kalma tanrı onlar için sürgünü yazmış olmasaydı onları dünyada başka türlü cezalandırırdı…
- aya ünlem UygurKarahanlıhitap ünlemi ey ey tanrım sana bir başkası eş olmaz ey bilen bunu oku doğru söyledin ey iyi talihli ey hırs sahibi ey eşim…
- ayaḳ isim UygurKarahanlı2. anlam: … ve kadeh verdi sofraya girip toplantıda kadehler dolaşmaya başlarsa…
- aymaḳlıġ sıfat Uygurgönül söyleyen başkasının gönlünden geçeni bildiren buda’nın mucizelerinden biri için doğaüstü güç ve gönül okuma diye iki tekerlek mucize…
- azan Uygurbir eşya listesinde anlamı kesinleşmeyen söz rahip başlığı azan bohça yastık döşek çuval keçe…
- azġaşu isim Karahanlıarapça karmakarışık yorumsuz rüyalar bir başkası karışık rüyalardır bu rüyanın yorumu olmaz…
- azun isim Uygur…ip hayvan varlığında önceki önceki yaşamlarda ve bu yaşamda başka yaşamlarda da öyle doğar…
- açlıḳ isim Karahanlı… gözü aç kişi ölünce bile açlığını bırakır dünyanın tokluğu baştan başa açlıktır…
- aŋ zarf UygurKarahanlıen üstünlük bildirir en sonunda en başı en başta en son…
- aŋrek isim Uygurparmak el işaretlerinde iki işaret parmağını büküp iki başparmağı birleştirip…
- aşlıġ sıfat UygurKarahanlı2. anlam: kb’de yiyeceği olan düzenli ordunun başı olursa erler doyurulur ordu işi disipline bağlıdır…
- aşnuḳı sıfat OrhonUygurKarahanlı…tta yaptığım kendi işim öncekilerin yazdığı masallar önceki başka söze gönül verme…
- aşoḳ isim OrhonUygur2. anlam: kişi adı aşok başkanlığındaki soğd halkı…
Karşılıklar, derlem bağlamlarından yazılmış tanımlardan alınır (yazar: Claude, yapay zekâ; editör denetimi sürüyor). Aynı Türkçe karşılığı paylaşan sözcüklerin anlamları çoğunlukla ayrıntıda ayrılır; madde sayfasındaki tanıkları okuyun.