Derlem sözlüğü · ters sözlük

Ters sözlük

Türkçe bir anlam yazın; o anlamı karşılayan Eski Türkçe ve Karahanlı Türkçesi madde başlarını bulun. Dizin, sözlük tanımlarındaki karşılıklardan kurulur (4.105 Türkçe karşılık, 2.552 tanımlı madde); sözlük ilerledikçe kendiliğinden genişler.

En çok karşılığı olan kavramlar

Bu Türkçe kavramlar, derlemde birden çok sözcükle karşılanıyor: eş ve yakın anlamlılar, dönemlere ya da eserlere göre değişen sözcükler.

“y” ile başlayan 261 Türkçe karşılık

ya da ile: çaḳravart, çambudvip
ya da tahtta’: bödke
ya ya: azu
yaban koyunu: arḳar
yabancı: azaḳ, ġarib
yağmacı: basımçı
yahudi: cuhud
yahudi olmak: cuhud
yahudiliği seçmek: cuhud
yakın: dost, böşük, içrek
yakın akraba: baġır
yakın çevre: adaş
yakın tutmak: baġır
yaklaşan gün: azife
yalan: ezüg, igid
yalan söz: ezüg
yalan yere: igid
yalancı: igid
yalansız: ezügsüz, igidsiz
yalnız: aġlaḳ, ḫali, ançaḳ, issiz
yamacı: ir
yan yana: aḍaḳşu
yana yatmak: emit-
yanak: eŋ
yanaklı: eŋlig
yanıldın: ar-
yanılmak: az-
yanıltma: azıtıġ
yanıltmak: azıt-
yanıp kızarmak: çovlan-
yani: inçe
yani bütün insanlar: ‘acėm
yani üçte iki: çehar-daŋ
yanlış: egri, azıtıġ, ġalat
yanlışlık: ḫata
yapabilmek: itü-
yapı: barḳ, bina
yapılmak: ėtil-
yapılmamış: ėdigsiz, itigsiz
yapılmış: ėdiglig
yapışmak: adḳan-
yapmak: ėt-, işle-
yaprak dökümü: hazan
yaptırmak: işlet-
yar: agirındın
yara: baş
yaralanmış: balıḳmış
yaralarsa: başıḳtursa
yaralı: başlıg, balıg, balıḳmış
yaramaz: boşlaġ
yarar: eḍgü, asıġ
yarar gözeten: asıġçı
yarar ve fayda: asıġ
yararı: asıġlıġ
yararlandırmak: inçründür-, irinçlendür-
yararlanma: inçrüt-, irinçlik
yararlanmak: inçrün-, irinçlen-
yararlı: asıġlıġ, edgülüg
yararsız: asıġsız
yaratan: ḫaliḳ
yaratıklar: ḫalḳ, ḫalayıḳ
yardım: basut
yardım çağrısı: feryad
yardım dilemek: feryad
yardım etmek: bėr-, basudla-
yardımcı: basutçı, arıçı
yardımcı fiil olarak sürme: bar-
yardımcı neden: basutçı
yardımı: ‘inayet
yargı: hükm
yarılmak: açıl-
yarım: bıçuḳ
yarışırcasına koşmak: ėwiş-
yaşam: azun, hayat
yaşamak: aşa-
yaşayacak: aşa-
yaşlı: awıç
yaşlılık: awuçġalıḳ
yatışmak: amrıl-, amrıḳ-
yatıştırılmış: amıtı
yatıştırmak: amırtġur-, amurt-
yavaş: aḳru
yavru: bala
yavrulamak: botula-
yaygı: eşük
yayılır: bürkirer
yayılmak: bur-
yazdırmak: bitit-
yazgı: bitig
yazgı olarak yazılmak: bitil-
yazı: bitig, ḫat
yazı çizgisi: çızıġ
yazı öğrenen: bitigeçi
yazıcı: bitigçi
yazıcı ya da haberci: bitgüçi
yazık: diriġa
yazılı şey: bitig
yazılmak: bitil-, bitin-
yazısız: bitigsiz
yazıt: bitig
yazıtlarda bağlılık hizmeti: iş
yazıya geçirilmemiş: bitigsiz
yazmak: biti-
yedi organ: endam
yedirmek: aşat-, aşındur-
yegâne: bir
yeğ: eḍgürek
yeğen: çıḳan
yemek: aş, aşa-
yemek yemek: aşan-
yemek yeri: aşlaḳa
yemin: and, baçıġ
yemin edilerek üstlenilen perhiz: çaḫşapat
yemin etmek: andıḳ-
yendirmek: basıt-
yeniden: ikileyü, ikile
yenik düşmek: basıḳ-, altız-
yenilmek: ġalebe
yenisey bölgesinde bir boy: çıḳ
yenmek: bas-, ġalebe
yerde yuvarlanmak: aġna-
yere çalmak: çal-
yerinde: boluġluġ
yerine: gün
yerine getirecek: bekşürgey
yerine getirmek: bütür-, ertür-
yerine konan: bedel
yerine konan şey: ḫalf
yermek: ayıġla-, aḳla-
yeryüzü: dünya
yetenek: erdem
yetenekli: erdemlig
yeti: erklig
yetili: erkliglig
yetim: atasız
yetişmek: büt-
yetiştirilen genç: boşġut
yetiştirilmiş: igdiş
yetiştirmek: igiḍ-, beltürt-, egid-
yetki: erk, emr
yetkinleştirmek: büdür-
yetmek: büt-
yığılmak: irkil-
yıkanıp arınmak: arıtın-
yıkık: ḫarab, buzuḳ
yıkık olanın karşıtı: abadan
yıkılma: arta-
yıkılmak: buzul-, çök-
yıkım: helaklik
yıkmak: arta-, buz-, artat-, adart-, boz-
yılın on ikide biri: ay
yılmak: basın-
yıpratmak: alŋatdur-
yırtıcı: azıġlıġ
yiğit: er, alp, ersig, böke
yiğit savaşçı: alpaġu
yiğitler: eren
yiğitlik: ersiglik, erlik, alplıḳ, fütüvvėt
yitirmek: alsıḳ-
yiyecek: aş, boġuz
yiyecek içecek: içgü, içim
yiyecek kaygısı: aġruḳ
yiyecekli: aşlıġ
yiyeceksiz: aşsız
yiyen: aslıġ
yok etmek: ėlt-, alḳ-, belgüsüz, artad-
yok olma: helak, fena
yok olmak: bar-, alḳın-, arıl-
yoksul: çıġay, erinç, çıġań, derviş, dervişane
yoksul düşmüş: çıġrunmış
yoksul kişi: çıġay
yoksulluk: çıġaylıḳ
yoksun bırakmak: adırt-
yokuş: büktir
yol: al, aldaġ, çare
yol almak: an-, eş-
yol azığı: azuḳ
yolcu: barḳın
yoldan çıkarmak: azıt-, azġur-, aztur-
yoldan çıkmak: çıḳ-
yoldan çıkmış: fasıḳ
yoldan sapmak: az-
yoldaş: adaş, ėş, erdeş
yoldaşları: ėş
yollar: esbab
yolu ayırt etmek: adırt-
yoluna girmek: ėtil-
yoluna girmiş: étiglig
yoluna koymak: ėt-
yolunu şaşırmak: az-
yolunu yitirmiş: ḫire
yorgunluk: aruḳluḳ
yormak: arġur-
yorulmak: ar-, ir-, arın-, alıḳ-
yorulmaz: armaḳsız
yorum tarzı: alıġ
yoruma dayanan: abipiraylıġ
yorumda ölüm olarak açıklanır: atçı
yorumlamak: aç-, adırtla-
yorumsuz rüyalar: azġaşu
yoz: artaḳ
yozlaşmak: arta-
yön: buluŋ
yönelip tutunmak: adḳan-
yönelme bildirir: bar-
yönelmek: baḳ-, başla-
yöneltmek: evir-
yöneten: basġuçı, başlaġuçı
yönetici: beg, ėlçi
yönetilen halk: ėl
yönetim: beglik
yönetmek: başla-, bas-, ėlet-
yönlendirmek: erigle-
yöntem: al
yörünge: felek
yukarı çıkarmak: aġtur-
yukarı çıkmak: aġ-, aġtın-
yukarıdan aşağıya: aldın
yukarıdan dalmak: çoḳ-
yularlı: burunduḳluġ
yumuşak: emraḳ
yumuşak huylu: amul, alçaḳ, halim
yumuşak huyluluk: amulluḳ
yumuşaklık: hilm, halimlıḳ
yumuşaklıkla davranmak: amulluḳ
yurda: ebġarü
yurdundan edilip başıboş kalma: avarelıḳ
yurt: ev, barḳ, ergü
yüce: beḍük, eḍiz, adiçit, bagavan
yüce adlı: ad
yüce bir gönül uyandırmak: adiçit
yüce buda’nın altın ağzıyla: aġız
yüce olan için: altun
yüce yer: edizlik
yücelik: beḍüklük, ‘izzet, ‘izz
yücelmek: beḍü-
yüceltmek: aġırla-, beḍüt-, aġarla-, çitle-
yük: aġırlıḳ, aġruḳ
yüklü: agruklug
yüksek: eḍiz
yüksek gaye: himmet
yüksek köşkler: babaḫaneler
yüksek yer: agirındın
yükseklik: edizlik
yükselmeden: aġtın-
yükselmek: çıḳ-, aġ-, aġtın-
yükseltmek: beḍüt-
yükü çok: aġır
yüreği sıkılmak: eril-
yürek: dil
yüreklendirmek: erigle-
yürekten bağlı olmayan: baġırsız
yüz: eŋ
yüz çevirmek: ewür-, evril-
yüz güzelliği: cėmal
yüzey: arḳa
yüzleşmek: alın
yüzlü: eŋlig
yüzün rengi: eŋ
yüzünü ekşitmek: açıt-, açıḳ
yüzünün rengi değişmek: aġ-

Karşılıklar, derlem bağlamlarından yazılmış tanımlardan alınır (yazar: Claude, yapay zekâ; editör denetimi sürüyor). Aynı Türkçe karşılığı paylaşan sözcüklerin anlamları çoğunlukla ayrıntıda ayrılır; madde sayfasındaki tanıkları okuyun.