Derlem sözlüğü · ters sözlük

Ters sözlük

Türkçe bir anlam yazın; o anlamı karşılayan Eski Türkçe ve Karahanlı Türkçesi madde başlarını bulun. Dizin, sözlük tanımlarındaki karşılıklardan kurulur (4.105 Türkçe karşılık, 2.552 tanımlı madde); sözlük ilerledikçe kendiliğinden genişler.

En çok karşılığı olan kavramlar

Bu Türkçe kavramlar, derlemde birden çok sözcükle karşılanıyor: eş ve yakın anlamlılar, dönemlere ya da eserlere göre değişen sözcükler.

“b” ile başlayan 577 Türkçe karşılık

ba l: bal
baba: ata, baba
babacığım: ataçım
babalı: atalıḳ
babalık: atalıḳ
babalık etmek: atalıḳ
babanın büyük kardeşi: eçi
babası olan: atalıḳ
babasız: atasız
bacak: but, buta
bacak bacak üstüne atmak: aḍış-
bağ: baġ, berk, borluḳ, eŋrig, çuġ, bend
bağdaş: baġdaş
bağımlı: baz
bağır: baġır
bağırmak: çaġır-, çaḳır-, çıġar-
bağırsak: baġırsaḳ, içegü
bağış: buşı, açıġ, fazl, ‘ata, baḫşiş, ihsan
bağışla: hirza
bağışlama: ‘afv
bağışlamak: evir-, boşu-, avır-, baġışla-
bağışlanma dilemek: boş
bağışlanmak: boşun-
bağışlanmış: boş
bağışlayan: birgüçi
bağışlı: buşılıg
bağlamak: ba-, bal-, baġla-, berkle-, çıġ-
bağlamda yerinde durur: ajan
bağlanıp kalmak: çigil-
bağlanmak: adḳan-, amra-, ilin-, isin-, bal-, bodu-, bodul-, ban-, isiş-, amran-
bağlanmasız: iliksiz, adḳançsız
bağlayan: baġuçı
bağlı: baġlıġ, berklig
bağlı olanlar: içreki
bağlılığını bırakmak: adrıl-
bağlılık: bütünlük, havadarlıḳ
bağlılık sözü: bey‘et
bağrına basmak: baġır
bahar ve güzellik imgesi: çeçek
bahçe: arıġ, baġ, bustan
bahşiş: ançu
baht: devlet, ewren, baḫt
bahtsız: bedbaḫt
bakılıp beslenmek: eḍlen-
bakım: baḳ
bakımını üstlenmek: abadan
bakır: baḳır
bakış: baḳış
baki: baḳi
bakmak: baḳ-
bal: ‘asėl, bal
balbal: balbal
balçık: balçıḳ
balgam: balġam
balık: balıḳ
balıkçı: balıḳçı
balıklıg: balıḳlıg
balta: baltu
bap: bab
bardak: bardaḳlar
barınak: in
barış içinde: baz
barış yapmak: ėlleş-
barışmak: ėlleş-, illeş-
bari: bari
barka ilişkin: barḳlıġ
basamak: baġna
basamaklı: baġnalıġ
basılmak: basıḳ-
baskı: basınç
baskın yapmak: çoġıla-
baskına uğramak: basıt-
baskıncı: basımçı
baskısız: basınçsız
basmak: bas-
basmıl: basmıl
bastıran: basġuçı
bastırıcı: basruḳ
bastırılmak: basıt-
bastırmak: bas-, indür-
baş: baş, başlaġ, baştıŋı
baş kaldırmak: boyna-
baş olan: baş, başçı
başak burcu: buġday
başarabilmek: itü-
başı olan: başlıg
başı olmayan: başsız
başıboş: boşlaġ, boşaŋ
başıboş kalır: başsırar
başını eğip saygı göstermek: eŋid-
başka: adın, adruḳ, amarı, adan
başka başka: adan
başka kişi: adnaġu
başka küçük canlılarla sayılır: çömeli
başka türlü: aḍınsıġ
başka yöne çevirmek: ewür-
başkalaşmak: aḍna-
başkalaştırmak: aḍnat-
başkan: baş
başkası: adın, adnaġu
başkasının canına kıymak: adnaġu
başlamak: başla-, aġazla-
başlangıcı olmayan geçmiş: ezel
başlangıcı olmayan zamandan beri: ilkisiz
başlangıç: baş, başlaġ
başlangıçsız: ilkisiz, başlaġsız
başlangıçtan beri: ilki
başlanmak: agazlan-
başlı: başlıg
başlık: börk
başlık giymiş: börklüg
başsız: başsız
başta olmak üzere: başla-, başlıg
baştaki: başdınḳı
baştan başa: bütrü
baştan çıkarma: fitne
bataklık: bataġlıḳ
batar: batar
batı: batar, batsık
batı cennetinin budası: amita
batıl: batıl
batılacak: badġuluḳ, çomrulġuluḳ
batım: batım
batırmak: batur-, çomur-
batış: batıḳ
batmak: bad-, bat-, çomrul-, çom-, çomuḳ-
batra: batra
bay: bai
bay balık kenti: bay
bayağı: ḫasis
bayağılık: bıwalıḳ
baygın: bihuş
bayındır: abadan
bayındır olmak: ėtil-
bayırku: bayırḳuu
bayrak: bayraḳ
bayram: badram, ‘id
bayram günü: ‘id
baz kağan: baz
bazen: birer
bazı: amarı, birer, ba‘zı
beceri: al, altaġ, hünėr
becerikli: allıġ
beceriksiz: hünėrsiz
becerili: altaġlıġ
bedel: baha, bedel
beden: et’öz, et, boḍ, boy
beden olarak görünme: et’öz
beden üyesi: endam
bedenden çıkmak: çıḳ-
bedene sahip: etözlüg
bedenli: etözlüg
bedensiz: bodsuz
bedeviler: ‘arab
bel: bil
bela: ada, bela
belagat: belaġat
belirgin: belgülüg, adırtlıġ
belirmek: belgülüg, belgür-
belirsiz: belgüsüz
belirsiz ad yerine: andaġ
belirti: belgü, irü
belirtisiz: belgüsüz
belirtme: belgürtme
belirtmek: belgürt-, belgüle-
belki: erinç
belli: belgülüg, açuḳ, bekiz, açuḳluġ, belgülük, ayıḳlıġ
belli bir anlama: abipiraylıġ
belli günlerde tutulan perhiz: çaḫşapat
belli yetiye sahip: erkliglig
benares kenti: barnas
benares’teki ṛṣipatana manastırı: arşivadan
benaresli: barnaslıg
benekli: ėsri, esriŋ
benimsemek: iç-
bent: bend
bent yapmaz: bögmes
benzer: ataşıḳ
benzersiz: bulunçsuz, eşsiz, anopami, bedi‘
berat: berat
bereket: berekat
bereket ve koruyucu güç: adiştit
bereketli: berekatlıġ
beri: berü
berk: berk, bek
bersil: bersil
besin: aş
beslemek: igiḍ-, egid-
beslenen: aslıġ, aşlıġ
beslenmek: aşan-
beslenmiş: igdiş
beş: bėş
beş bozulma çağı: çöbik
beşik: bėşik
beşinci: bėşinç
beşinci olmayan: bėşsiz
beşsiz: bėşsiz
beter: beter
bey: beg
bey gibi: begsig
bey olmak: beglen-
bey unvanı: emir
beyaz: aḳ
beyciğim: begiçügüm
beye benzer: begsig
beyit: beyt
beyleşmek: beglen-
beylik: beglik
beylik etme: begedmek
bez: böz
bezek: ėtig, bezek, idig
bezemek: beze-
bezenmek: itin-, bezen-
bezenmiş: ėdiglig, étiglig
bhadrakalpa’ya: bdraklpiki
bharadvāja: baradvaçi
bhavāgra: bavagir
bıçak: bı, bıçġu, biçek, biçge, bıçaḳ
bıçaklı: bıçġulug
bıkıp yüz çevirmek: ir-
bıkmak: ir-
bıkmış: bizar
bıktırmak: irdür-
bıldırcın: buldurçın
bırakmak: aġıt-
biat: bey‘et
biçilecek: bıçġu
biçmek: bıç-, biç-
bidat: bid‘at
bilakis: ançası
bildirmek: ay-, bildür-
bilek: bilek
bilekli: bileklig
bilen: bilgüçi
bilerek sönme: bil-
bilezik: bilezük
bilge: bilge, biliglig, bügü, hakim, erji, feylesuf
bilge keşiş: arji
bilgece davranmak: bügüle-
bilgelik: bilig, bilge, hikmet
bilgelikli: biliglig
bilgi: bilig, bilgi, ‘ilm
bilgi konusu: adḳanġu
bilgili: bilge, biliglig, ayuḳ
bilgili kişi: bilgi, bilgüçi
bilgili yazar: ėdib
bilgin: biliglig, bügü, bilgi, ‘alim
bilgin bir rahibe: darmatinė
bilgisiz: biligsiz, cahil
bilgisiz sönme: bil-
bilgisizliğe ait: biligsizlig
bilgisizlik: bil-, biligsiz, bilmemek, biligsizlik
bilgisizlikle dolu: biligsizlig
bilgiyle ölçüp biçmek: bügüle-
bilim: bilig
bilincin tutunduğu nesne: adḳaġ
bilincin yöneldiği nesne: adḳanġu
bilinç: bilig
bilinçsiz: biliçsiz
bilinecek: bil-
bilinir: belgülük
bilinmek: bilil-
bilinmesi gereken: bil-
bilinmez: belgüsüz
bilişmek: biliş-
bilmek: bil-
bilmezlik: bilmezlik, belgüsüzlük
bimbasini tonga: bimbasini
bin: bıŋ
bina: bina
binlik: bıŋ
binmek: bin-, atlan-
bir: bir
bir anda: erŋek, beliŋ
bir arada: işteş
bir araya gelmek: birik-, aw, irkeş-
bir araya gelmiş kalabalık: cem‘
bir araya getirmek: birgerd-
bir aşamaya yükselmek: aġtın-
bir at cinsi: arḳun, büktel
bir ay süren: aylıḳ
bir boy beyi unvanı: irkin
bir cana karşılık olmaksızın: etözsüz
bir çeşit ipekli kumaş: eşgiti
bir daha: ikileyü
bir demirci aleti: bazgan
bir deve türü: egri
bir duruma getirmek: boltur-
bir duruma girmek: bol-
bir gün: abam
bir hastalık işareti taşımayan: ayetsiz
bir işe sıkı sarılan: irig
bir işten çıkma yolu: çıḳış
bir kısım: ança
bir kişi adı parçası: borguçan
bir kişi adının parçası: dad, du, epe, çuu
bir kişinin kavmi: boḍun
bir makama: aġtın-
bir maniheist din büyüğü: işuyazd
bir nesneye bağlı: adḳaġlıġ
bir savaş yeri: ezgenti
bir soya: baġlıġ
bir sözün: abipiray
bir süre: ança
bir şeye takılmayan: iliksiz
bir şeyi yerinde tutan: basruḳ
bir şeyin alt yanı: aḍaḳ
bir şeyin başı: baş
bir şeyin varacağı yer: ‘aḳibet
bir şeyle uğraşmak: işleş-
bir topluluğun gidişatı: ‘adėt
bir tür ceylan: ayiniki
bir tür dokuma: batatu
bir türk boyu: çigil, çomul
bir unvan: çor, buyla, çaġrı, çawlı
bir uzunluk ölçüsü: bire, bere, çıġ
bir yabani hayvan: amga
bir yana meyletmek: emit-
bir yerde kalma: dereŋ
bir yerden ayrılmak: çıḳ-
bir yerden başlamak: başla-
bir yerden sürmek: çıḳar-
bir yere çıkmak: çıḳ-, aġtın-
bir yere varmak: bar-
bir yeri imar etmek: abadan
bir yerin bir yanı: ir
bir yönetim unvanı: çaŋşi
bira türü bir içecek: fuḳa‘
biraz: azḳına, azraḳ
birbiri: ikinti, amarı
birbiri ardınca: ėyin
birbirinden aramak: irteş-
birbirinden ayrılmak: aḍnaş-, aḍrış-
birbirinden ayrılmayan: adınsıġsız
birbirinden bağımsız: alışsız
birbirine: bir, ikintiş
birbirine arka olmak: arḳaş-
birbirine bağlamak: ilinişdür-
birbirine dolanmak: ewriş-
birbirine girmek: bulġaş-
birbirine ısınmak: isiş-
birbirine ilintilemek: ilinişdür-
birbirine karışmak: bulġalış-
birbirine olmak: boluş-
birbirini aramak: irteş-
birbirini çelmeyen: bėriş
birbirini övmek: alḳış-
birbirini pençelemek: irpeş-
birbirini sevmek: amraş-
birbirini yakalamak: iliş-
birbirini yok etmeye çalışmak: alḳaş-
birbiriyle: ikintiş
birbiriyle ilgisiz: alışsız
birbiriyle tartışmak: ayış-
birbiriyle yarışmak: ėwiş-
birden: bir, belirtlep
birer: birer
biri: biri, biregü
biri öteki: bir
biricik: birkiye
birikmek: irkil-
biriktirmek: irk-
birinci: aŋ’ilki, ilki, evvel, birinç
birincisi ikincisi: aŋ’ilki
birinden yüz çevirmek: adrıl-
birine bakma borcu: baḳ
birine bırakmak: işen-
birine düşen pay: haḳ
birine hayır dileme: du‘a
birine ısınıp bağlanmak: is-
birini birinin başına dikmek: gümarla-
birini güçsüz bırakmak: ‘aciz
birini kutsayarak bir makama: abişıḳ
birinin acısına üzülmek: aġrın-
birinin adını anmak: ada-
birisi: biri, biregü
birleşmek: birik-
birleştirmek: birgerd-
birlik: birlik
birlikte: bir, birle, bile, alḳuġun
birlikte akmak: aḳış-
birlikte anılır: çıġ, ‘abid
birlikte dönmek: ewriş-
birlikte iş görmek: işleş-
birlikte olan: birleki
birlikte olmak: boluş-
bitim: alḳınçu
bitiren: alḳançıġ
bitirmek: alḳ-, bütür-
bitkin bırakmak: alŋatdur-
bitkin düşmek: arıl-, alıḳ-
bitkin düşürmek: arġur-
bitmek: büt-, alḳın-
bitmez: alḳınçsız
biz: biz
bizim dünyamız: çambudvip
bodisatva: bodistv
bodisatva prens: bodistv
bodisatvanın öğrendiği hünerler arasında: danurwit
bodur: çöküt
boğa: buḳa
boğan: boġaġuçı
boğaz: boġuz
boğaz derdi: aġruḳ
boğaz düşkünlüğü: boġuz
boğazlamak: boġuzla-
boğazlanmak: boġuzlan-
boğmak: boġ-
boğucu: boġaġuçı
boğulmak: boġul-, ġarḳ
boğulunacak yer: çomrulġuluḳ
boğulup gitmek: çomrul-
boğuşmak: alış-, iliş-
bol: çoḳ
bol bol: buŋsuz
bolçu: bolçu
bolluk: aḳın, berekat
bolluk içindeki: açsız
borç: haḳ, birim
borçlu: bırımçı, borçluġ
boru: borġu
bostan: bustan
boş: boş, batıl, ḫali, işsiz, fariġ
boş eğlence: efsus
boşa giden: azaḳ
boşamak: boşa-
boşanmak: adrıl-
boşboğaz: boşlaġ
boşuna: asıġsız
boy: boḍ, boy
boya: boḍuġ
boyalı: boduġluġ
boyamak: bodu-
boyanmak: bodu-, bodul-
boylu: bodluġ
boyna geçirilen demir halka: ġul
boyun: boyun
boyun eğdiren: basġuçı
boyun eğdirmek: bas-, içger-, eŋit-
boyun eğmek: boyun, eg-, içik-, egil-, bazlan-
boyun eğmiş: baz
boyunduruk: ġul
boyunsuz: boyunsuz
boz: boz, âr
bozan: artat-, adart-
bozguna uğratmak: buz-
bozguncu: artaḳ
bozgunculuk: fesad, artaḳlıḳ
bozgunculuk etmek: artat-
bozkır halkı: çöllüg
bozkırda yaşayan: çölgi
bozkırlı: çöllüg
bozmak: arta-, çaḫşapat, buz-, artat-, bulġa-, adart-, artad-, boz-, ardat-
bozuk: artaḳ, buzuḳ
bozukluk: irüklük
bozulma: arta-, çöbik
bozulmak: arta-, buzul-, arda-, bozul-, artaş-
bozulmaz: artamaḳsız
bozulmuş: bulġanyuḳ
böbrek: bögrelerin
böbürlenmek: aḫsumla-
bögü kağan: bügü
bölerek saymak: adır-
bölmek: böl-
bölük: ḫil, güruh, ḫayl, buçġaḳ
bölüklü: bölüklüg
bölüm: bölük, bab
bölümlü: adırtlıġ
bölün: bölün
bölünme: aḍrılmaḳlıḳ
bölünmek: bölül-
bölüşme: bıçış
börk: börk
börklü: börklüg
böyle: inçe, andaġ
böylece: inçip, ançıp
böylece gelmiş: ançulayu
brahma: brḫma
brahmā: ezrua
brahmadatta: brḫmadati
brahman: braman
brahman bilimleri arasında sayılır: çantowiçiti
brahmavatī: braḫmawati
brahmāyu: brḫmayu
brāhmī yazısı: brḫmi
bṛhaspati: brhasvati
brokar: barçın
bu: bu
bu anda: amtı
bu arada: ançaġınça
bu kadar: bunça
bu üçü: buçegü
bu yana: berü
bu zamanda: bödke
buçuk: bıçuḳ
buda: burḫan, but, bud
buda olan: burḫanlıġ
buda’nın aydınlandığı kutsal yer: bodimant
buda’nın ilk öğrencilerinden: ġavanpati
buda’nın kıskanç kuzeni: dėvatatė
buda’nın konakladığı yer: amrapalavan
buda’nın öğrencisi aniruddha: anuritide
buda’nın ölümlülüğünü bıraktığı yer: çapali
buda’nın yakın öğrencisi ānanda: anant
buda’ya ait: burḫanlıġ
buda’yı anma meditasyonu: butanusimirti
budak: budıḳ, butaḳ
buddharakṣita: budaraḳişit
budist geleneğin kötü rahibi: dėvatatė
budist kişi adları: ġotiki
budist öğreti: darm
budist öğretide adlandırma: ad
budist öğretmen: açarı, darmatiratė, gunamati, ġunaprabi
budizm dışı: azaḳ
budizmde üç mücevher: erdini
budraç: budraç
bugün: bükün
buğday: buġday
buğra: buġra
buğra han: buġra
buhara: buḳarak
bulandırmak: bulġa-
bulanık: bulġanuḳ
bulanmak: bulġan-
bulanmış: bulġanyuḳ
buldurmak: buldur-
bulmak: bul-
bulunmak: er-, bulul-, bulun-, bolun-
bulunmaz: bulduḳmaz, bulunçsuz
bulut: bulıt
bulutlu: bulıtlıg
bumın kağan: bumın
bumın kağan’ın kardeşi: iştemi
bunalmak: irik-, buŋad-, buŋal-
bunca: bunça
bundan böyle hep: amtı
bunun gibi: ançulayu
bunun üzerine: ançıp
burç: burc
burgaçlanmak: egrikşel-
burun: burun, burun
burunduk: burunduḳ
burunduklu: burunduḳluġ
buruşuk: burkıraḳ
buyla baga tarkan: baġa
buyruk: hükm, buyruḳ, ferman, emr
buyruk ileten: ayġuçı
buyruktan: çıḳ-
buyrulmak: fermanlan-
buyurmak: fermanla-, buyur-
buz: buz
buzağı: buzagu
buzağılayacak: buzagulaçı
bükmek: eg-, eŋir-
bükülmek: egil-, bükül-, egril-
büsbütün: birdemleti, arıtı, birtem
bütün: alḳu, barça, bütün, cümle
bütün yaratılmışlar: ‘alemluġlar
bütünüyle: bütün
bütünüyle olan: birdemlig
büyü: arvış, cadu
büyücü: cadu
büyücülük: caduluḳ
büyücülükle suçlanan kişi için: cadu
büyük: aġır, beḍük, aġar
büyük ata: apa, eçü
büyük kardeş: eçi, aġa
büyük kız kardeş: eke
büyük saygı: ayançaŋ
büyük saygı ve hürmetle: aġar
büyükana: ece
büyüklenip ezmek: basın-
büyüklük: beḍüklük
büyülü: bügülüg, arvıslıġ
büyülü koruma sözü: darnı
büyümek: beḍü-
büyütmek: igiḍ-, beḍüt-, beltürt-

Karşılıklar, derlem bağlamlarından yazılmış tanımlardan alınır (yazar: Claude, yapay zekâ; editör denetimi sürüyor). Aynı Türkçe karşılığı paylaşan sözcüklerin anlamları çoğunlukla ayrıntıda ayrılır; madde sayfasındaki tanıkları okuyun.